قطع کتاب وزیری، رحلی و رقعی- چاپ معین-1404

قطع کتاب وزیری، رحلی و رقعی

سایز قطع وزیری

در حال حاضر مرسومترین قطع برای کتاب در ایران اندازه قطع وزیری است که سایز آن در چاپخانه‌های مختلف کمی متفاوت است. به همین دلیل توصیه ما این است که تا حد امکان برای نشر کتاب قطع دقیق را از چاپخانه مد نظر (چنانچه تا کنون معین شده باشد) استعلام نمایید و یا در صورت جستجوی زیاد در اینترنت و مشاهده قطع‌های مختلف سعی کنید کمترین بازه معرفی شده را در نظر بگیرید تا در صورت تغییر قطع مشکل خاصی برای چاپ کتاب شما ایجاد نشود و در نهایت حاشیه افزایش یابد.

قطع استاندارد کتاب:

ابعاد قطع وزیری ۱۶۵ × ۲۳۵ (اندازه بعد از برش)

سایز قطع وزیری 170 × 240 (اندازه قبل از برش که باید در نرم افزارهای طراحی مثل ورد یا ایندیزاین یا فوتوشاپ رعایت گردد)

سایز قطع رحلی 28 × 21

اندازه قطع رقعی 21.0× 14.8

سایز قطع جیبی 15 × 11

اندازه قطع پالتویی بزرگ 22 × 11.5

ابعاق قطع پالتویی کوچک 19 × 10

ابعاد قطع خشتی بزرگ 22 × 22    و قطع خشتی کوچک 19 × 19

اکثر کتاب‌هایی که معمولا می‌بینید قطع وزیری هستند. کتاب‌های درسی مدارس و دانشگاه‌ها، علمی، تبدیل پایان‌نامه به کتاب، سررسیدها، کمک‌درسی و تخصصی عموما در این قطع چاپ می شوند و به انگلیسیmedium octavo گفته می‌شود.

قطع های استاندارد کتاب در ایران

نام قطع نشریه	ابعاد به سانتی‌متر قبل از برش	ابعاد حدودی استاندارد	تعداد صفحه در یک طرف کاغذ	کاغذ پیشنهادی جهت شیت بندی
اندازه قطع رحلی بزرگ (مدیران)	33 × 24	B4	4	50×70
سایز قطع رحلی	28 × 21	A4	4	60×45
اندازه قطع وزیری کتاب	23.5 × 16.5	B5	8	50×70
اندازه قطع رقعی	21.0× 14.8	A5	8	60×45
ابعاد قطع ربعی	16.5 × 12	B6	16	50×70
ابعاد قطع خشتی بزرگ	22 × 22	—	6	50×70
سایز قطع خشتی کوچک	19 × 19	—	6	60×45
اندازه قطع پالتویی بزرگ	22 × 11.5	—	12	50×70
ابعاق قطع پالتویی کوچک	19 × 10	—	12	60×45
سایز قطع جیبی	15 × 11	—	16	45×60

دلیل نامگذاری‌های قطع های مختلف کتاب

به اندازه طول و عرض هر برگ کتاب قطع کتاب گویند. برای نام گذاری اندازه های مختلف کتاب، اصطلاحاتی بین ناشران، نویسندگان و مراکز چاپ موجود است که معمولا از آنها استفاده می شود.

قطع های مختلف کتاب از آن جهت به وجود آمد که هم حمل و نقل و نگهداری کتاب را آسان تر می کرد، و هم در میزان هزینه‌های مصرف کاغذ کاهش بیشتری داشت و اصطلاحاً پرتی کاغذ کمتر می شد. ضمن این که راحتی در دست گرفتن کتاب و چشم نواز بودن مراحل مطالعه کتاب نیز در تعیین اندازه قطع های استاندارد کتاب موثر واقع شد.

گاهی در نام گذاری کتاب، کاربرد آن نیز در نظر گرفته شده است. برای مثال، کتابی که در جیب شما جا شود و به راحتی قابل حمل و نقل باشد قطع جیبی نامگذاری شده است. یا کتابی که در جیب پالتوی شما قابل جایگیری باشد قطع کتاب پالتویی نامگذاری گردیده است.

قطع بغلی، قطع بازوبندی و قطع حمایلی نیز بر همین اساس نام گذاری شده اند. نام قطع رحلی نیز نامش از آنجا آمده است که برای خواندن آن (برای مثال در مساجد) از رحل یا چهارپایه چوبی استفاده می کنند.

انواع قطع کتاب در ایران و فرم بندی قطع های مختلف کتاب با توجه به اندازه کاغذ

اندازه قطع وزیری

اندازه قطع وزیری کتاب بعد از برش، 23.5 × 16.5 است. با 3 بار تا کردن پی در پی کاغذ 70 در 50 سانتیمتر به اندازه تقریبی قطع وزیری می رسید که البته پس از پروسه چاپ برش داده می شود. در حال حاضر مرسومترین قطع برای کتاب در ایران اندازه قطع وزیری است که سایز آن در جداول فوق ذکر شده است. از این قطع بیشتر در نشر کتابهای علمی و دانشگاهی استفاده می شود. این قطع در استاندارد آمریکایی به نام Medium octavo مشهور است.

در واقع ترجمه قطع وزیری به انگلیسی Medium octavo  است که با نامهای اختصاری 8º یا 8vo هم نشان می دهند. قطع بسیاری از بولتن ها و خبرنامه های داخلی سازمان ها نیز وزیری است.

سایز رقعی

اندازه قطع رقعی بعد از برش 21.0× 14.8 است. با سه مرتبه تا کردن کاغذ 60 در 45 به ابعادی میرسیم که پس از برش برای قطع رقعی مناسب است. سایز رقعی نیز برای کتابهای عمومی تر از قبیل رمان و داستان کاربرد فراوان دارد. به انگلیسی به قطع رقعی Crown octavo می گویند که البته اندازه تقریبی آن است و با علامت اختصاری 8º  یا 8vo آن را مشخص می کنند.

اندازه کتاب قطع رحلی

قطع اکثر مجلات رحلی یا ۲۸.۵ × ۲۱ سانتیمتر است که به ‌اندازه استاندارد A4 نیز نزدیک است. مزیت این قطع دور ریز کم آن است. گاهی برای دستیابی به قطع ویژه برای مجلات خاصی مقدار کمی را در حدود یک سانتیمتر از طول یا عرض آن کم می‌کنند. یکی از عوامل مهم در تعیین قطع یک مجله جنبه‌های اقتصادی آن است که در بالا ذکر شد. عاملی دیگر حس مخاطبین آن است. به طور مثالی قطع کوچک یعنی حدود نصف رحلی برای کودکان دبستانی مناسبت دارد. اما این قطع باری یک نشریه ادبی بزرگسالان مناسبتی ندارد.

زمانی که کاغذ 45 در 60 را دو مرتبه متوالی تا کنیم، پس از برش به اندازه کتاب قطع رحلی می رسیم. در صفحه بندی و چاپ مجلات، برخی از کتابهای کمک آموزشی و کتابهای نفیس و پایان‌نامه های و رسالهای دکترا از اندازه کتاب قطع رحلی  استفاده می شود. در استاندارد آمریکا به آن Imperial octavo می گویند.

قطع جیبی

با 4 بار متوالی تا کردن کاغذ  50 در 70 و کاغذ 60 در 45 و برش حاشیه های آن به ترتیب به قطع جیبی بزرگ و قطع جیبی کوچک به ابعادهای به ترتیب 11.5 در  16.5 و همچنین 11.5 در 15 میرسیم. قطع جیبی و قطع پالتویی در جایگاه های بعدی مرسومترین ابعاد کتاب قرار دارند. در استاندارد آمریکایی قطع octodecimo  یا eighteenmo بسیار به این قطع نزدیک است که با علائم اختصاری 18º یا 18mo آن را نشان می دهند.

قطع خشتی

می توان کاغذ قطع 45 در 60 را به صورتی تا کرد که به شش قسمت 20 در 20 سانتی متری تقسیم شود که قطع خشتی بزرگ می رسیم. به همان صورت اگر کاغذ 50 در 70 هم باشد به اندازه 23 در 23 میرسیم که این ابعاد هم برای قطع کتاب خشتی بزرگ استاندارد است. از قطع خشتی که به صورت مربعی است اغلب برای کتابهای هنری، کودکان و طراحی کاتالوگ استفاده می شود.

قطع پالتویی

منبع : استودیو آرنگ